Δευτέρα, 12 Ιουλίου 2010

ΠΛΑΤΩΝΟΣ, ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ

ΕΝΟΤΗΤΑ 1- ΣΧΟΛΙΑ
Το μάθημα...αφορούν την πόλη : Το αντικείμενο της διδασκαλίας του ορίζει ο Πρωταγόρας με π ε ρ ι φ ρ α σ τ ι κ ό τρόπο: η συνετή διαχείριση και διοίκηση των ιδιωτικών και δημόσιων πραγμάτων. Συνεπώς, η αγωγή που επαγγέλλεται ο Πρωταγόρας αποβλέπει στο να κάμει τον πολίτη να δρα με επιτυχία τόσο στον ιδιωτικό όσο και στον δημόσιο βίο -να μάθει, δηλαδή, ο πολίτης να ρυθμίζει με εύστοχο τρόπο τις υποθέσεις του σπιτιού του και της πόλης του.
ώστε να είναι κανείς...και να μιλήσει: ο αληθινός άνδρας και καλός πολίτης, σύμφωνα με την αρχαία ελληνική αντίληψη, έπρεπε να είναι μύθων ρητήρ και ἔργων πρηκτήρ΄ στην Αθήνα ιδιαίτερα καταβλήθηκε πάντοτε προσπάθεια να σ υ ν δ υ ά ζ ο ν τ α ι τα έργα με τα λόγια, η δράση με το επιχείρημα, η πράξη με τη θεωρία.
<<Άραγε>>...τα λεγόμενα σου; η φράση κάπως ε ι ρ ω ν ι κ ή, αφού υπαινίσσεται ασάφεια σε όσα είπε ο Πρωταγόρας.
για την πολιτική τέχνη: ο όρος εδώ αποτελεί την πρώτη προσέγγιση στο κύριο θέμα του διαλόγου που είναι το διδακτό ή μη της αρετής. Ευνόητο είναι ότι η παρατηρούμενη εδώ ταύτιση της πολιτικής αρετής με την αρετή , γενικότερα , οφείλεται στο ότι για τους Έλληνες η π ό λ η αποτελεί το πρώτιστο μέλημα του ανθρώπου, γιατί μόνο μέσα στη πόλη μπορεί το άτομο να καταξιωθεί ως προσωπικότητα, να ακεραιωθεί ως χαρακτήρας και να δράσει γόνιμα και ευεργετικά για τον εαυτό του και το σύνολο.
<<Μάλιστα...πραγματικά>>: Αισθητή είναι η ειρωνεία του Σωκράτη, παρά τη τυπική ευγένεια που προσπαθεί αυτός να δείξει στον συνομιλητή του. Ιδιαίτερα, η υπόθεση αν βέβαια την κατέχεις προβάλλει αμέσως την α μ φ ι σ β ή τ η σ η του Σωκράτη για την ειδικότητα που ισχυρίζεται ότι κατέχει ο Πρωταγόρας.
τέχνη: σκόπιμα ο Σωκράτης χρησιμοποιεί αυτή τη λέξη εδώ. Τι ακριβώς είναι η τ έ χ ν η που επαγγέλλεται ότι διδάσκει ο Πρωταγόρας; Η λέξη αυτή του Σωκράτη βάζει αμέσως τον αναγνώστη σε δίλημμα: είναι κάτι καλό ή κάτι κακό;
Αφού όμως...να το αμφισβητήσω: φ ι λ ο φ ρ ο σ ύ ν η για το προσωπικό κύρος του σοφιστή, που κρύβει όμως ειρωνική αμφιβολία.
Αλλά το σωστό εκ μέρους μου να το πω: η φράση αυτή δείχνει τη μετριοφροσύνη αλλά, ταυτόχρονα, και την αποφασιστικότητα και την αυτοπεποίθηση του Σωκράτη να εκθέσει τη δική του αντίθετη άποψη: << αφού το λες εσύ, Πρωταγόρα, δεν έχω λόγο ν΄ αμφιβάλλω΄ ωστόσο η δικαιοσύνη επιβάλλει ν΄ακουστεί και η δική μου διάφωνη γνώμη.>>
εκκλησία του Δήμου: ήταν το κατεξοχήν κυρίαρχο συλλογικό σώμα της Αθηναϊκής δημοκρατίας΄ στην εκκλησία του δήμου συμμετείχαν ως ομιλητές και ψηφοφόροι όλοι οι γνήσιοι Αθηναίοι πολίτες, όσοι ήταν πάνω από 20 ετών, και έπαιρναν αποφάσεις για τα σπουδαία ζητήματα της πολιτείας. Οι συνελεύσεις του λαού λάμβαναν χώρα στον λόφο της Πνύκας.
και ωραίος και πλούσιος και από μεγάλη οικογένεια: εδώ υποδηλώνονται τα τρία κριτήρια που προσδιόριζαν την εξέχουσα θέση ενός Αθηναίου πολίτη.
τον κοροϊδεύουν και του φωνάζουν: τα κυριότερα μέσα α π ο δ ο κ ι μ α σ ί α ς των ομιλητών στην εκκλησία του δήμου ήταν η κοροϊδία και ο θόρυβος.
οι τοξότες: ήταν συνήθως δούλοι, που είχαν ως καθήκοντα τους να επιτηρούν την τάξη της εκκλησίας, στα δικαστήρια, στη βουλή, στο θέατρο. Αποτελούσαν σώμα 1.200 ανδρών, που έπαιρνε διαταγές από τους πρυτάνεις.
των πρυτάνεων: πρόκειται για τους 50 βουλευτές κάθε φυλής της Αττικής, που κυβερνούσαν τη πόλη επί 36 μέρες (πρυτανεία), συγκαλούσαν τη βουλή και την εκκλησία, προετοίμαζαν τα θέματα της συζήτησης στις συνεδριάσεις. Οι πρυτάνεις έμεναν στο Θόλο, δημόσιο κτίριο κοντά στο Βουλευτήριο, και σιτίζονταν δωρεάν από την Πολιτεία, κατά την διάρκεια της θητείας τους. Η σειρά της πρυτανείας κάθε φυλής καθοριζόταν με κλήρο.
σηκώνεται και δίνει τις συμβουλές του: όποιος έπαιρνε τον λόγο στην εκκλησία του δήμου, σηκωνόταν και πήγαινε στο βήμα΄ οι αγορητές φορούσαν, συνήθως, στο κεφάλι στεφάνι από μυρτιά - ένδειξη ότι μιλούσαν ως εκπρόσωποι του λαού.
ο πατέρας των νεαρών: πρόκειται για τον Ξάνθιππο και τον Πάραλο- γιους του Περικλή, που ήταν παρόντες.
Και αυτοί, τριγυρίζουν: εφόσον η Αθήνα ήταν πρυτανείο σοφίας, οι νεαροί Αθηναίοι τριγυρνώντας στα γυμναστήρια, στην Αγορά, στο θέατρο ικανοποιούσαν τη δίψα τους για καλλιέργεια και μόρφωση.
σαν ζώα λυμένα: η σύγκριση αναφέρεται στα ιερά ζώα που βοσκούσαν ελεύθερα σε περίβολους ή άλση δασών και τεμενών.
Κλεινία: την ανατροφή και εκπαίδευση του Κλεινία και του Αλκιβιάδη ανέλαβε ο θείος τους Περικλής, μετά το θάνατο του πατέρα τους στην Κορώνεια (447 π.Χ.). Τον Κλεινία παρέδωσε ο Περικλής στον αδερφό του Αρίφρονα.
Επειδή όμως...μόνος σου: όσο κι αν ο Σωκράτης στο σημείο αυτό εκδηλώνει τον σεβασμό του στο κύρος του Πρωταγόρα, ένας λεπτός τόνος ειρωνείας είναι ωστόσο αισθητός σε όλη αυτή τη φράση. Κατά τον Σωκράτη οι γνώσεις του Πρωταγόρα οφείλονται εἰτε στην εμπειρία, είτε στην μάθηση, είτε στην δική του επινοητικότητα.
με τρόπο εναργέστερο: ο Σωκράτης ζητεί από τον σοφιστή πιο ξεκάθαρες αποδείξεις για τη διδαξιμότητα της πολιτικής τέχνης.
Να σας το αναλύσω...διάλεξη; ο Πρωταγόρας προτείνει δύο εναλλακτικούς τρόπους, για ν΄ αποδείξει τον ισχυρισμό του ότι η πολιτική αρετή είναι διδακτή: μπορεί να διηγηθεί μύθο ή να παραθέσει τα επιχειρήματά του σε συνεχή λόγο.
Πολλοί απ΄ αυτούς...θέλει: αξιοσημείωτο είναι ότι οι περισσότεροι ακροατές από σεβασμό προς την ηλικία του, την προσωπικότητά του και τη φήμη του, άφησαν τον ίδιο να διαλέξει ποιον τρόπο κρίνει καλύτερο για να χρησιμοποιήσει εκείνη τη στιγμή.
μύθο: οι σοφιστές χρησιμοποιούσαν πολύ συχνά μύθους για τις ανάγκες της διδασκαλίας τους΄ οι μύθοι περιείχαν σύμβολα, παραβολές, αλληγορίες που διευκρίνιζαν, επεξηγούσαν ή εδραίωναν τις απόψεις τους΄ εκτός απ' αυτά οι μυθικές αφηγήσεις άφηναν μεγάλα περιθώρια για ποιητική χρήση της γλώσσας, οπότε ο λόγος μπορούσε να αποκτήσει χάρη και γοητεία. Συνεπώς, ο μύθος απέβαινε προσφορότερο μέσο για επίδειξη γνώσεων και ρητορικής δεινότητας, και συνάμα μέσο άσκησης επιρροής στους ακροατές. Οπωσδήποτε, βέβαια, ο μύθος μπορεί να σαγηνεύσει και να προσελκύει, δεν έχει ωστόσο την αποδεικτική και πειστική δύναμη του λόγου- που στηρίζεται σε συλλογισμούς και επιχειρήματα, ενισχύεται από αδιάσειστα γεγονότα και τεκμηριώνεται με χειροπιαστά και αδιάβλητα στοιχεία.
Ο μύθος που ακολουθεί είναι, μάλλον, δημιούργημα του Πρωταγόρα.